KAPITAŁ SPOŁECZNY
Piotr Sztompka "Kapitał społeczny" 2016
To pojęcie z "trzeciej socjologii".
PIERWSZA SOCJOLOGIA
Słowo "socjologia" utworzył francuski teoretyk nauki, z wykształcenia
matematyk, August Comte, XVIII - XIX wiek. Wcześniej mówiono:
"fizyka społeczna". Jest on także autorem terminu i zasad
"pozytywizmu".
Rozwój ludzkości podzielił na 3 okresy ewolucji (Darwin!): 1-
religijny, 2- metafizyczny, 3- naukowy. Tak więc wiedza o
społeczeństwie to na wzór fizyki, badanie tego, co konkretne,
zmysłowe i na tej podstawie należy tworzyć stałe, ogólne zasady, prawa
rozwoju i skutki, do których ten rozwój zmierza. Symbolem takiego
podejścia jest, wzięty z biologii, "organizm". (por. św. Paweł
o współdziałaniu rożnych członków ludzkiego ciała).
KRYTYKA
Ustalanie ogólnych zasad rozwoju społeczeństw poddał gruntownej
krytyce filozof nauki Karl Popper w The Open Society. Na
przykładzie Platona, Hegla i Marksa pokazuje jak ten typ myślenia
prowadzi do totalitaryzmu.
Ponieważ społeczeństwo ciągle w sposób nieprzewidywalny się zmienia
(Heraklit - "panta rei", Bauman - "płynność" ) więc ustalanie
przyszłego wyniku tych zmian nie ma nic wspólnego z nauką, jest to
tzw. historycyzm. Jeśli się chce by było tak, jak przewidują ci
ideolodzy, trzeba wprowadzić zarządzanie strachem i śmiercią
(Lenin-Stalin).
Gdy sam Platon to swoje idealne, rządzone przez filozofów, "Państwo",
próbował zrealizować w Syrakuzach na Sycylii, skończyło się to dla
niego więzieniem i ledwo uszedł z życiem z tego eksperymentu. W
późniejszych czasach wprowadzano takie pomysły mordując miliony
niewinnych ludzi.
DRUGA SOCJOLOGIA
W drugiej socjologii najważniejsza jest jednostka. Jej symbolem
może być wzięty z fizyki atom.
Alfred Weber początki kapitalizmu powiązał z protestantyzmem.
Religia ta uznaje predystynację tzn. Bóg sam decyduje kto ma być
zbawiony (św. Augustyn). Znaki tego wybrania widać już tu na Ziemi.
Takiemu człowiekowi dobrze się powodzi. Jeśli dodać do tego rezygnację
ze spowiedzi i niewielką rolę pastorów, to wszystko zależy od
starań i samodzielności wyznawców. Dlatego to protestanci wytrwałą
pracą i cnotami obywatelskimi zbudowali kapitalizm.
KRYTYKA
1-Kapitalizm dobrze funkcjonuje również w krajach katolickich.
2-Jego początki zbiegły się z kolonializmem. Jedna wyprawa angielska
przywiozła z krajów podbitych tyle złota ile wynosił cały dochód ze
wszystkich zagranicznych inwestycji angielskich.
PS. Bogactwo świata = 30% USA, 30% Europa, 30% reszta świata.
W Europie kraje: Włochy, Francja, Niemcy, Anglia posiadają od 4% do
6%.
Polska - 0,22%!
TRZECIA SOCJOLOGIA
Symbolem trzeciej socjologii jest wzięta z geometrii przestrzeń.
Równo 100 lat temu (1916) nauczycielka Lynda Hanifan w małej
miejscowości stanu Wirginia, aby polepszyć wyniki nauczania,
aktywizowała rodziców swoich uczniów. Zapraszała ich na spotkania,
urządzała wystawy, targi, muzeum regionu i okazało się, że uczniowie
nie tylko lepiej się uczą, ale też zmniejszyła się ich przestępczość.
Wyniki swojej działalności opisała po raz pierwszy nazywając je
KAPITAŁEM SPOŁECZNYM.
Wiele lat później Robert Putman w książce Making Democracy Work
1993, badał różnice między rozwiniętymi regionami Włoch na północy i
zacofanym południem. W jednym miejscu jest tam pełno dobrowolnych
stowarzyszeń oraz innych przejawów spontanicznej aktywności. W
drugim, zamknięte "rodziny mafijne", nepotyzm i korupcja. Podsumował
swoje badania: "praca jest łatwiejsza we wspólnocie obdarzonej
znacznym zapasem kapitału społecznego" czyli więzi społecznych i
zaufania.
Według badaczy tego nurtu socjologii, ogólne, abstrakcyjne zasady
rozwoju społecznego są zwykłym złudzeniem (w języku polskim
istnieje aż 70 synonimów tego słowa!).
W najgłębszym, ontologicznym sensie jedyną rzeczywistością społeczną
jest to, co DZIEJE SIĘ MIĘDZY LUDŹMI. Są to przeróżne relacje,
które tworzą SIECI funkcjonalnych połączeń. Linkami w nich są
opowieści a węzłami tożsamości.
Relacje te można nazywać też tradycyjnie jako cnoty
obywatelskie. Bez nich wszelkie prawa wraz z całą demokracją
pozostają tylko fikcją na papierze. Do najważniejszych cnót
obywatelskich należą:
1- wzajemność
2- szacunek
3- lojalność
4- zaufanie
5- sprawiedliwość
6- solidarność
Wszystkie relacje międzyludzkie w analogiczny do sieciowego języka
internetu ujął Harrison C. White, "Tożsamość i kontrola".
Najważniejsze sieci społeczne to INTERFEJS - ARENA - RADA.
W tej chwili siedzimy u Andrzeja w samym środku siatki interfejsu,
który "dzieje się" jako
WEJŚCIE-FUNKCJA-WYJŚCIE.
8 TEZ III SOCJOLOGII
1- Społeczeństwo to nie są jakieś struktury albo jednostki, lecz
wszystko to, co "dzieje się" między osobami, czyli KAPITAŁ
SPOŁECZNY (K.S.), który petryfikują organizacje.
2- Jesteśmy tym, co otrzymaliśmy od innych podczas spotkań.
3- Grupa ludzi jest taka jak relacje, które ją wiążą, czyli K.S..
4- Charakter jednostki zależy od tych relacji (a nie wszystkie
z nich są pozytywne).
5- Efektywność działania jest tym wyższa im większy jest K.S.
6- Szanse życiowe równają się bilansowi dobrych i złych relacji
(zysk lub deficyt K.S.).
7- Każda zmiana zależy od K.S.
8- Kluczem do dobrobytu (por. Putman) jest K.S., czyli gęsta i
pozytywna siatka relacji międzyludzkich.
DODATEK
Przez 30 lat, aż do mojego wyjazdu ze Szwecji szokował mnie u nich
BRAK HIERARCHICZNEJ WŁADZY. Wynika to z tego, że od setek lat,
tworzyli poziomą siatkę relacji międzyludzkich w odróżnieniu od
piramid władzy hierarchicznej. (Są one tym większe, im dalej na wschód
Europy).
Aby taka sieć rzeczywiście działała nie można jej odgórnie narzucić i
wszyscy muszą jej przestrzegać. Dla Szwedów prawo, jest święte a to
dlatego, że wcześniej wspólnie negocjowane na różnych stopniach wydaje
się najlepsze z możliwych.
Do tego niezbędna jest też cnota obywatelska ZAUFANIE (substytut
pewności).
Bez niej musi być ktoś, kto będzie kontrolował innych i tak powstaje
hierarchia w kształcie piramidy.
U nas obecnie zarówno w firmach jak i w polityce, trwają zmagania
między tymi dwoma układami władzy:
1-SIECIOWYM I 2-HIERARCHICZNYM.
Najważniejsze cnoty obywatelskie
SIECIOWY: 1- szacunek i zaufanie
HIERARCHICZNY: 2- sprawiedliwość i lojalność.
--------------------------------------------------------------------
BIBLIOGRAFIA
Piotr Sztompka, Kapitał społeczny. Teoria przestrzeni międzyludzkiej
2016
Harrison C. White, Tożsamość i kontrola. Jak wyłaniają się formacje
społeczne 2011
A.O. 2016
