orzechy

Na całą wyprawę miałem 10 dolarów, które i tak trzeba było przemycić. Korzystałem więc z poleconych adresów.

- W mieście świętego Franciszka pytaj o brata Polaka - radzili bardziej doświadczeni.

Przyszedł staruszek, pochylony, posuwał nogami. Zawsze mówił w trzeciej osobie.

- Jak sobie podje, to niech idzie do siebie tak, żeby nikt go nie widział, bo znowu powiedzą, że Polak Polaka sprowadził. - Zostawił mnie w pustym refektarzu z miską makaronu i butlą rozwodnionego wina.

Każdy tekst stanowi pewną całość, którą osiągamy przez SPóJNOŚĆ i KOHERENCJĘ.

Pierwsza cecha jest powierzchniowa i należą do niej zasady gramatyki, retoryki oraz innych konwencji. Druga natomiast, to obrazy, zdarzenia, osoby, myśli, idee, które wyłaniają się w trakcie czytania.

Jeśli odróżnimy ZNACZENIE od SENSU, to spójność tworzą znaczenia pojęć a koherencję ich sensy. Samo znaczenie jest wieloznaczne i potencjalne, dopiero w połączeniu z innymi wyrazami nabiera swoistego sensu. Jest też jednostkowe i można je znaleźć w słownikach, natomiast sens stanowi pewną ciągłość, dlatego wyrywanie słów z kontekstu zmienia ich sens i zwykle służy manipulacji.

Tekst jest złożoną z wyrazów linią, którą tak trzeba zapleść, aby stała się ona gęstą siatką świata. To jak robótka na drutach. Najprostszym wzorem są tu powtórzenia tego samego słowa (anafora) lub jego zamienników (zaimki anaforyczne). Możemy też odwołać się do tego, co powiedzieliśmy przed chwilą (różne formy rekurencji: paralelizm, parafraza, czy elipsa). Często też mamy własne powiedzonka do powtarzania: "no i...", "a potem...", "po prostu...",

W językach germańskich słowa w zdaniu splatają się ze sobą dzięki stałej kolejności ich występowania, a w słowiańskich poprzez wiele różnorodnych końcówek wyrazów.

W szwedzkim na przykład, najważniejsze słowo zawsze stoi na pierwszym miejscu, a na drugim, jego czynność. I dlatego, co nas może dziwić, w zaprzeczeniu " ja NIE mogę", "nie", musi być trzecie z kolei, więc mówią: "ja mogę NIE" ("Jag kan inte"). "Mogę" jest ważniejsze dla "ja" niż "NIE" i lepiej rozumiemy całość, gdy "ja" i "mogę" stoją obok siebie. Na tej samej zasadzie, ten akapit byłby bardziej spójny, gdyby szwedzki przykład następował bezpośrednio po frazie o językach germańskich a zdanie o językach słowiańskich powinno stać na początku albo tutaj:.

Jest jeszcze wiele innych sposobów powierzchniowego spajania tekstu, chociażby taki jak intonacja. Przekazuje ona stany uczuciowe, zaznacza koniec frazy i jest ściśle powiązana z danym językiem. Na przykład w języku angielskim wzorcem jest intonacja wznosząca pod koniec zdania, natomiast w językach słowiańskich rośnie przy końcu zdania podrzędnego, ale gdy zdanie oznajmujące dobiega końca, wtedy opada.

Ogólnie, tonacja wysoka zachęca do dalszej dyskusji a niska wskazuje, że nie ma już o czym mówić.

W słownikach znaczenia wyrazów zawierają wiedzę cząstkową i potencjalną (wirtualną). W tekście zaś składają się one w ciągłą linię, która tworzy zdeterminowane czyli przeważnie jednoznaczne sensy zmierzające w kierunku jakiejś całości. Synonimami koherencji może więc być ciągłość i całość sensów. Całość tę uzyskuje się zaplatając linię tekstu wokół jakichś punktów centralnych takich jak czas, miejsce, osoba, temat, problem, czy zdarzenie. Każde wielkie dzieło ma własne wyróżniające je ośrodki sensu.

U początków twórczości dramatycznej teksty wiązano w całość przy pomocy trzech jedności: czasu, miejsca i akcji. Akcję tragedii determinowało i zamykało fatum, to znaczy wszystkie zdarzenia prowadziły do nieszczęśliwego końca. W innych utworach, takich jak Ulisses wielość i różnorodność zdarzeń łączy postać bohatera a zamyka je happy end, powrót do rodzinnej Itaki.

W następnych wiekach autorzy, z jednej strony rozbijali jedność tekstu, z drugiej zaś szukali ciągle nowych sposobów spajających. Kafka zachował wyraźny sens poszczególnych elementów Procesu, ale brak go całęj powieści. Joyce w Finneganów trenie badał granice spójności i koherencji. Każde zdanie zawiera wyrazy tworzone na jemu tylko znanych zasadach a całość ma sensy tak głęboko ukryte, że być może w ogóle niedostępne.

To jeden ze sposobów obrazowania istoty naszego bycia tu na tym świecie, to znaczy tajemnicy.

Jeszcze wyraźniej ukazuje ją nauka. Zarówno fizyka jak i biologia pełne są dokładnie sprawdzonych znaczeń, układają się one racjonalnie w linie, które jako całość nie mają jednak żadnego sensu. Znamy bowiem powstanie atomów, gwiazd i Ziemi a wszystko to logicznie prowadzi do całkowicie bezsensownego końca, na bezkształtną pustynię entropii.

Podobnie jest z ewolucją. Pasmo nieprawdopodobnych przygód, z których się wyłoniliśmy tylko po to, by przekazać pałeczkę dalej choć wiemy, że zmierza to donikąd. Oczywiście, można tak jak to czyni wielu ludzi nauki powiedzieć, że nas to nie dotyczy, bo takich stwierdzeń zabrania naukowa metoda. Ale tej odpowiedzi też zupełnie brak sensu, urywa się im nagle strumień znaczeń, a oni nawet się temu nie dziwią.

Z ostatnich miesięcy wymienię tylko trzech takich: Harrari, Pinker, Dragan. Nie dość, że są śłepi i głusi na jakąkolwiek tajemnicę, to jeszcze w infantylny sposób dworują sobie z innych od nich ludzi. A właściwie, to z własnych przesądów.

Nie dość, że wszechświat jest dziwniejszy niż myślimy, to jeszcze jest dziwniejszy, niż potrafimy myśleć - Werner Heisenberg.

Taylor jest jednym z najmądrzejszych ludzi jakich poznałem.

W sobotę przemawiał w Krakowie.

W holu Muzeum Narodowego na krzesłach i na schodach wszędzie siedzieli, przeważnie młodzi, słuchacze.

Przeczytałem wszystkie dzieła Taylora. Jedno z nich streściłem.

Na ponad 1000 stron "Źródeł podmiotowości" śledzi jak kształtowała się tożsamość Europejczyków od Homera do Herberta.

W "A Secular Age" dokładnie dokumentuje zmiany zachodniej mentalności w ciągu ostatnich 500 lat.

"The Language Animal " to pierwszy z dwóch tomów, w których wykłada swoją teorię języka - HHH. Przeciwstawia ją popularnej, wywodzącej się od Huma, Locka i Condillaca

TEORII DESYGNATYWNEJ - HLC, która język traktuje jak instrument do kodowania informacji. Widzimy coś, doświadczamy czegoś, nadajemy temu jakieś pojęcie i przekazujemy je innym w komunikacji.

TEORIA EKSPRESYWNA - HHH

U Taylora języka używamy do odkrywania świata

tzn. dopiero nazywając jakieś zjawisko czy rzecz, poznajemy czym one są.

Tak uważali Hamann, Herder i Humboldt.

Jego wykład na ten temat został nagrany na You Tube: (język angielski)

The Full Scope of the Human Linguistic Capacity

PS.

w roku 2010 pisałem:

Pod koniec ubiegłego tygodnia, po 42 latach, odwiedziłem swoją Alma Mater. Byłem w Collegium Novum na wykładzie wybitnego filozofa Charlesa Taylora. To od niego zapożyczyłem fakt udomowienia szlachty - zob. BLOG 2010 23 kwietnia.

Ten kanadyjski myśliciel w swoich pracach szkicuje mapę drogową prowadzącą od dawnego widzenia świata hierarchicznego do społeczeństwa nowoczesnego.

Na tysiącach stron rozciąga się obraz krętych ścieżek, dróg donikąd, placów zmagań i niezliczonych prób, które doprowadziły do miejsca, dawniej dostępnego tylko nielicznym, w którym każdy z nas może być suwerennym władcą swojego losu. A także, każdy z nas może dobrowolnie a więc lojalnie, kształtować nasz wspólny los.

Zbiegłem po schodach uczelni jakbym odszedł stąd zaledwie wczoraj. Czas, który minął przestał istnieć. Znów miałem 20 lat i do wyboru wszystkie strony świata.

Na początku było "lato". Jego rdzeniem jest indoeuropejski "uel" = ciepły a bliżej, prasłowiańska forma "liti = lać. Grzeje i leje.

Kiedyś "lato" to był ten okres, w którym można było pracować w polu i obejmował około 9 miesięcy.

W X w. rozciągnął się na cały rok. Jeszcze w XVI w. pisano, że coś się wydarzyło "lata Pańskiego", zamiast "roku Pańskiego".

W tym czasie "rok" rozumiano zupełnie inaczej niż dziś. Słowo to pierwotnie znaczyło "to, co powiedziane, ustalone". Ma ono wspólne źródło z "rzec".

(SCS, Ewangelie: Riecze Gospod pridczą siją- powiedział Pan przypowieść tę).

W staropolszczyźnie używano go najpierw na oznaczenie słownego wezwania do sądu.

Później "rok" to był ten okres czasu, w którym ustalony wy-rok obowiązywał, a że zwykle trwał on 12 miesięcy, więc wyparł wzięte z przyrody określenie, zostawiając "latom" mniej dokładne okresy czasu.

Gdy bliskie znaczeniem wyrazy aż tak bardzo się różnią, językoznawcy nazywają to supletywizmem (łac. suppleo - uzupełniam).

np. człowiek-ludzie, dobry-lepszy, duży-większy, być-jest-są, iść-idę, ja-mnie, ona-ją, on-jego.

Dotyczy to słów szczególnie ważnych, można więc przypuszczać, że tak bardzo obawiano się pomyłki, że aby się odróżniały, adoptowano wyrazy z innej rodziny.

angielski	francuski	łacina	niemiecki	polski	rosyjski	włoski
I, me, we, us	je, me, nous	ego, me, nos	ich, mich, wir,uns	ja, mnie, my, nas	ja, menja, my,nas	io, me, noi, ci
thou, you	tu, vous	tu, vos	du, ihr	ty, wy	ty, vy	tu, voi
he, they			er, sie	on, jego	on, ego	egli, essi
she, her, they			sie, ihr	ona, ją	ona, eju	ella, esse
it, they			es, sie	ono, je	ono, ego
every, all	chaque, tous		jeder, alle	każdy, wszyscy	każdyj, vse	ogni, tutti
man, people	homme, gens		Mensch, Leute	człowiek, ludzie	čelovek, ljudi
good, better	bon, meilleur	bonus, melior,optimus	gut, besser	dobry, lepszy	choroszij, lučszij	buono, migliore
bad, worse	mauvais, pire	malus, pejor		zły, gorszy	plochoj, chudszij	malo, peggiore
				duży, większy	velikij, bolszij	grande,maggiore
	petit, moindre	parvus, minor		mały, mniejszy	malyj, menszij	piccolo, minore
much, more	beaucoup, plus	multum, plus	viel, mehr	dużo, więcej	mnogo, bolsze	molto, piu
little, less	peu, moins	paulum, minus	wenig, minder	mało, mniej	malo, meńsze	poco, meno
one, first	un, premier	unus, primus	eins, erster	jeden, pierwszy	odin, pervyj	uno, primo
two, second	deux, second	duo, secundus		dwa, drugi	dva, vtoroj	due, secondo
am, be	est, fut, ete	sum, fui	bin, ist, war	jest, był	est, byl	e, fu, stato
go, went	va, ira, aller			idzie, szedł	idet, szel	vado, andiamo