luty 2020

                      20 LUTEGO       /       STYCZEŃ       /       KONTAKT        

SKĄD NA ZIEMI WODA?

Człowiek z natury jest ignorantem. Najczęściej ignorantem do kwadratu, bo nawet nie wie o tym, że nim jest.

Od zawsze fascynowała mnie woda. Wydawało mi się, że wiem o niej wszystko. Wielokrotnie pisałem tutaj, zamieszczałem piękne fotografie i GIFy. Każdego dnia - i dziś też - patrząc jak leci z kranu, podziwiam, że mam źródło w domu. W jednym z opowiadań starałem się opisać jej cudowność poprzez doświadczenie niewidomego, który poznaje ją tylko dotykiem.

I po tylu latach, po raz pierwszy zadałem sobie pytanie, skąd ona się wzięła na Ziemi?

Okazało się, że badający naturę też tego nie wiedzą na pewno. Ale to co innego niż ignorancja, bo mają dwie odpowiedzi. Gdy wydawało mi się, że już nic mnie nie zdziwi bardziej niż to, że dwa niewidoczne gazy połączone razem stają się, płyną, lecą, ciałem stałym, płynnym, lub lotnym, dowiaduję się, że to, czym tak beztrosko szastam codziennie w kuchni i w łazience, pamięta czasy gdy jeszcze nie było Słońca ani Ziemi a więc sprzed 4,6 miliardów lat.

Wodór został wytworzony zaraz po Wielkim Wybuchu a więc prawie 14 miliardów lat temu, natomiast tlen wyprodukowały w swoich wnętrzach wielkie gwiazdy, które świeciły na długo przed Słońcem. Gdy jako supernowe eksplodowały, rozsiały w Kosmosie węgiel, azot, siarkę i tlen. W obłokach molekularnych tlen łączył się z wodorem w H2O i powlekał cienką warstwą lodu drobiny minerałów. Z takiego obłoku wyłoniły się Słońce i Ziemia. A z odrobinek lodu mamy oceny, morza, rzeki, jeziora i herbatę w szklance na moim stole.

WIĘCEJ: Torgny Lindgren, Woda - opowiadanie     

CDN

ZOBACZYĆ ZIEMIĘ Z KOSMOSU

30 lat temu, 14 lutego 1990 roku zrobiono zdjęcie Ziemi z odległości 6,4 miliarda kilometrów.

Sonda Voyager 1 przed opuszczeniem Układu Słonecznego po raz ostatni skierowała swój obiektyw w naszą stronę.

Kropka wielkości 0,12 piksela, którą widzisz w samym środku tego zdjęcia, to Ziemia.

Spójrz ponownie na tę kropkę.

To nasz dom.

To my.

Wszyscy, których kochasz, których znasz, i o których słyszałeś.

Każdy człowiek, który kiedykolwiek istniał, przeżył tam swoje życie...

Carl Sagan, Niebieska kropka.        

W 30. rocznicę wykonania tego zdjęcia, ponownie przetworzono zarejestrowane dane i obraz jest teraz bardziej wyraźny od poprzedniego.

Voyager 1 jest już o wiele dalej - 22,2 miliarda kilometrów. Jego generatory będą działać do roku 2025. Później będzie jak butelka rzucona w nieskończone przestworza. Na pozłacanej płycie niesie wiadomości o nas i o Ziemi.

Za 300 lat dotrze do obłoku Oorta, w którym krążą biliony komet. Spotkanie z najbliższą gwiazdą czeka go za 40 tysięcy lat. Minie wtedy czerwonego karła Gliese 445 w gwiazdozbiorze Żyrafy.

ZOBACZYĆ ALPY W SUDETACH!

Najpierw napisał program, który oblicza jak daleko można widzieć w zależności od temperatury i ciśnienia powietrza.

Czasem, podczas wyżu, pojawia się warstwa ciepłego powietrza i temperatura wraz z wysokością zamiast spadać, rośnie. Jest to tak zwana inwersja, podczas której następuje silniejsze ugięcie światła,  co pozwala widzieć dalej niż zwykle.

Do dalekich obserwacji konieczna jest także przejrzystość powietrza, która zależy od tego, skąd wieje wiatr. Powietrze kontynentalne z południa i wschodu niesie mnóstwo pyłów, dlatego najlepsze jest arktyczne.

Sprawdzając wysokość gór, można się przekonać, że jest w Polsce miejsce, z którego teoretycznie można zobaczyć Alpy. To Śnieżnik (1434 m) w Sudetach. Z jego szczytu w dogodnych warunkach powinno być widać alpejski Schneeberg (2076 m) - nomen omen - Śnieżną Górę.

Mając te dane Krzysztof Strasburger czekał na odpowiednie warunki pogodowe.

Pojawiły się 2 stycznia. Sprawdził jeszcze widok z czeskich kamer na Śnieżce i o 16.00 był na Śnieżniku. Niestety, zobaczył wyraźnie kilka słowackich szczytów, bliżej, Białe Karpaty, ale Alp nie było widać. Wiedział, że o zachodzie widoczność może się poprawić i rzeczywiście, gdy Słońce zaczęło się obniżać, dostrzegł ciemną smugę, której wcześniej tam nie było.

Był to odległy o 281 km Schneeberg, a na lewo od niego jeszcze dalszy Rax - 292 km. :

TU Schneeberg z bliska - 65 km na południe od Wiednia

NAJDALSZE OBSERWACJE Z POLSKI

- 229 km z Salomina (lubelskie) - Tatry.

- 257 km z Tarnicy w Bieszczadach - rumuński szczyt Vladeasa.

REKORD EUROPY

- 440 km z Pirenejów - Alpy Delfinackie we Francji.

KSIĘŻYC, BALON I LATARNIA NA ULICY TWARDOWSKIEGO

Odległość z Ziemi do Księżyca 384 400 km.

POLICZONO JAK SIĘ WLECZE CZAS I PRZESTRZEŃ

Ciągle zmieniamy miejsce w przestrzeni, natomiast sama przestrzeń pozostaje nieruchoma.

Takie jest nasze doświadczenie i tak głosi teoria Newtona. Co innego wynika z obliczeń Einsteina.

Jeśli jakaś masa na przykład wiruje, to porywa ona za sobą otaczającą przestrzeń jak łyżeczka wodę gdy mieszamy herbatę. Podobnie Ziemia obracając się wokół swej osi, wlecze za sobą nie tylko chmury czy powietrze, ale także samą przestrzeń i czas.

Aby to zmierzyć potrzeba jednak kosmicznych wielkości.

Dlatego obserwowano stygnącą gwiazdę (biały karzeł), która mimo iż nie jest o wiele większa od naszej planety, to jest od niej 300 tysięcy razy bardziej masywna i wykonuje kilka obrotów na minutę.

Wokół niej z dużą prędkością krąży wirująca wokół własnej osi 150 razy na minutę gwiazda neutronowa (pulsar) a więc w ciągu minuty 150 razy docierają do nas jej fale radiowe.

pulsar na orbicie białego karła wlecze czasoprzestrzeń (układ inercjalny)

Obserwując to zjawisko przez 20 lat, wyliczono spowolnienie czasu i zmianę kierunku osi obrotów (precesję) pulsara dokładnie tak, jak przewiduje teoria Einsteina.

WIĘCEJ: "Science"   

ZA OKNEM KOSMOS

                    27 STYCZNIA        /        GRUDZIEŃ          /       KONTAKT        

ANTOŚ, JAŚ I KUBUŚ

W ubiegłym roku znów na świat najwięcej przyszło Antków - aż 8550.

Bardzo bym chciał wiedzieć dlaczego rodzice wybrali to imię?

Moja mama modliła się przed figurką św. Antoniego u Reformatów w Jarosławiu i dlatego tak mnie nazwała. Lubię tego franciszkanina, który gdy miał poślubić panią Biedę, to najbardziej żal mu było książek.

PADWA - bazylika i grób św. Antoniego

Dawno temu jechałem do Padwy autostopem. Padał deszcz. Zatrzymał się tir i do miasta, w którym jest grób świętego, przyjechałem w nocy. Poszedłem do parku, by się przespać na ławce, ale natychmiast przyplątał się jakiś podejrzany typ. Miałem przy sobie wojenny sztylet. Wyjąłem go i powiedziałem - arrivederci amigo i amigo odszedł.

Również dzisiaj, do czytania w "Biegunach", wypadł mi rozdział p.t. Sprzedawcy imion.

W pewnym dalekowschodnim mieście, w malutkich sklepikach sprzedaje się imiona. Po wielu zawiłych zabiegach i medytacji, pisarz siada przy biurku nad ryżowym papierem i z pędzelkiem w ręku czeka aż mu się objawi imię. Czasem spada ono nagle jak kleks, kiedy indziej marudzi i trudno je zamknąć w słowach a gdy w końcu się zjawi bywa, że rodzice nie są zadowoleni. Woleli by to był "Blask Księżyca", albo "Nieustraszony" a tymczasem otrzymali "Pętlę", bo tak nazwał swojego syna Budda.

Zawsze jednak mogą spróbować jeszcze raz i kupić imię u innego sprzedawcy.

PS. 1-Zuzia, 2-Julcia, 3-Zosia.

       1-Antoś, 2-Jaś, 3-Kubuś.

KSIĄŻKI, DZIEWCZĘTA I SERIALE

Przyszedłem po książki. Siedzę na krześle w zagraconym pokoju. Nie mogę go opisać, bo język, nawet taki jak nasz, w którym wyrazy stawiamy gdzie nam się podoba, porządkuje i rzecz natychmiast staje się rzeczownikiem, z którym robi coś czasownik a ozdabia przymiotnik. Wszystko łączy spójnik i wyrównują liczby, rodzaje i przypadki.

Tymczasem ten bałagan był tak wielki, że nic nie zostało nawet nazwane. Jak przez mgłę widziałem zawalone papierami, ciężkie, starodawne biurko. Z sąsiedniego pokoju wyszły dziewczyny i mówią, że książki jeszcze nie są gotowe. Jedna, którą dobrze zapamiętałem, poszła to sprawdzić i nagle przed sobą widzę stos tomów różnej wielkości i kształtów, związanych szarym sznurkiem. Ucieszyłem się, że nie ma wśród nich książki bez tytułu, którą będę mógł sobie natychmiast przeczytać.

W międzyczasie opowiadałem im o serialu "Babilon Berlin". Nie obchodzi mnie jego treść, bo wszystkie te motywy widziałem już wcześniej wiele razy. Jest w nim natomiast dokładnie pokazane miasto, w którym lęgnie się nazizm. Mali chłopcy porządkują jakiś park a dwóch innych w mundurkach ze swastyką na ramieniu, strzela do nich z łuku. Za chwilę jeden ze sprzątaczy celuje do tarczy i mówi, że to ciekawsze niż zbieranie śmieci.

I wtedy się obudziłem.

Próbuję teraz znaleźć w rzeczywistości to, co mi się śniło.

Najłatwiej jest z serialem, bo tak ostatnio oglądam Netfixa. Pokazują niezwykle ciekawe realia w różnych krajach, natomiast treść przenoszą z miejsca na miejsce prawie niezmienioną, bo musi być potworne morderstwo, które detektyw lub policjantka - najczęściej ona - przez kilkanaście godzin stara się rozwiązać. Sprawdzili, że tego chce widownia na całym świecie.

Książki u introligatora wzięły się stąd, że wczoraj znalazłem na półce tomik wierszy Transtromera, który sam skleiłem. Składa się on z kartek ksero. Druk jest tylko po jednej stronie, więc na tej czystej zapisywałem przekład. Tak było najwygodniej gdy tłumaczyłem go po kryjomu na konferencjach dla nauczycieli.

TRZY STROFY I Rycerz i jego żona skamieniali lecz szczęśliwi na wieku trumny unoszącym się poza czasem. II Jezus uniósł monetę z profilem Tyberiusza profil bez miłości władza w obiegu. III Ociekający miecz gładzi wspomnienia. W ziemi rdzewieją trąbki i bandolety.

Książka bez tytułu to "Przyjemność. Dlaczego lubimy to, co lubimy?" Paula Blooma, którą teraz czytam. W rzeczywistości jest ona ebookiem i pewnie dlatego nie było jej we śnie wśród papierowych. Profesor na wydziale psychologii w Yale wyjaśnia dlaczego każdy chce obejrzeć oryginał Mony Lisy, choć przecież kopie jej są doskonałe? Podaje to jako jeden z wielu dowodów, iż jesteśmy esencjalistami. Nawet dzieci wiedzą, "że jest coś wewnętrznego i niewidocznego co, oprócz siusiaka, odróżnia chłopców od dziewczynek".

Bałagan w biurze, to u informatyków, którzy niedawno naprawili mój komputer i potem długo szukali go na półkach w kilku pokojach.

A dziewczyny są wszędzie, u Buczka, w Empiku, w restauracjach i w kiosku warzywnym,

choć żadna z nich nie przypomina tej ze snu.

POMÓŻ ZBUDOWAĆ DOM DLA TYCH DZIECI

Agnieszka, córka mojej przyjaciółki Ewy, mieszka we Włoszech i od roku 2013 podczas urlopu pomaga w prowadzeniu domu dziecka w Kenii.

Ponieważ sierociniec stracił prawo najmu, zaczęli budować własne pomieszczenia.

Muszą zdążyć do końca stycznia 2020 roku.

Każda pomoc jest na wagę złota.

KONTO DLA DARCZYŃCY:

https://www.majaprzyszlosc.org.pl/eksmisja-walczymy-z-czasem-by-ukonczyc-dom-dziecka/  

WIĘCEJ: https://pomocafryce.org/projekt-xxi/  

SKOCZOGONKI

Pierwszy raz przypadkowo znalazłem je i opisałem prawie dziesięć lat temu.

Teraz dowiedziałem się jeszcze, że na brzuchu mają cewkę (kolofor) służącą im do picia lub do pielęgnacji ciała. Aparat gębowy jest schowany w puszce głowowej i wysuwa się gdy pożerają bakterie, mikroskopijne grzybki, nicienie i szczątki organiczne w lasach. Na Ziemi pojawiły się przed owadami, do których mylnie je zaliczano. Żyją też na Antarktydzie i Arktyce, odnaleziono je w gruzińskiej jaskini na głębokości do 2. tysięcy metrów.

I u nas można spotkać Hypogastrura jak podskakuje sobie na śniegu.

STARSZY NIŻ ZIEMIA

Ten kawałeczek skały ma 7 miliardów lat.

Jak to możliwe, że jest on na Ziemi, która istnieje tylko 4 miliardy lat?

węglik krzemu

To są resztki gwiazdy, która ginąc, wyrzuciła w kosmos mnóstwo materii. Cząsteczki te krążyły w naszej galaktyce łącząc się z drobinami, z których później uformował się Układ Słoneczny.

W roku 1969 spadły w Australii jako meteor.

Skąd wiemy, że ten węglik krzemu ma aż tyle lat?

Pył gwiezdny, który krąży w kosmosie, jest bombardowany kosmicznym promieniowaniem. Powoduje to powstawanie nowych pierwiastków. Im dłużej pozostaje pod wpływem tych promieni, tym więcej pierwiastków zawiera. Wiek tej drobiny, mierzącej 8 mikrometrów (milionowych części metra), ustalono badając zawartość izotopów szlachetnego gazu neonu.

WIĘCEJ: w najnowszym wydaniu tygodnika "PNAS" 

U SĄSIADÓW: SŁOŃCE W HOTELU i MGŁA NA WAWELU

hotel Sheraton

CIĄG DALSZY "TRZECH SPOSOBÓW MÓWIENIA" - początek zob. niżej.

Teologię negatywną można rozumieć na dwa sposoby.

Pierwszy, że wszystkie zaprzeczenia Dionizego służą oczyszczeniu ludzkiego obrazu Boga. Mówiąc, czym Bóg nie jest, tym mocniej wskazują, że on JEST.

W drugim przypadku, odwołując się do logiki widzimy, jak Dionizy w każdym zdaniu miesza ze sobą dwa różne poziomy językowe. Powoduje to zapętlenie podobne do tego, gdy powiemy: "to zdanie jest fałszywe". Jeśli ta wypowiedź jest fałszywa, to znaczy, że nie jest prawdą, że jest fałszywa, ale równocześnie nie może być prawdziwa, skoro mówimy, że jest fałszem.

Twierdzenie, które równocześnie jest prawdziwe i fałszywe traci swój sens.

 Escher

Gdyby Dionizy znał pracę Tarskiego o semantycznej teorii prawdy (1), wówczas każdą swoją myśl ująłby w dwóch różnych zdaniach.

Na przykład:

1- Bóg nie jest wyobrażeniem.

2- Jest prawdą, że "Bóg nie jest wyobrażeniem".

Pierwsze zdanie powstało na poziomie przedmiotowym i stwierdza pewien fakt.

Natomiast zdanie drugie nic nie mówi o Bogu, jest tylko oceną zdania pierwszego a więc należy do metajęzyka.

3- I na końcu warunek prawdy: zdanie drugie jest prawdziwe tylko wtedy, jeśli prawdziwe jest pierwsze zdanie przedmiotowe.

Mieszanie tych poziomów uniemożliwia porozumienie, bo jak pokazałem powyżej na przykładzie zapętlenia, takie zdania tracą swój sens.

Trzecie zdanie, ponieważ orzeka o zdaniu drugim, należy już do meta-meta języka.

A na którym poziomie znalazłoby się zdanie powyższe?

(1) WIĘCEJ:  Alfred Tarski, Prawda i dowód. Studia filozoficzne 1984, nr 2.      

PS

Warto przypomnieć, że językiem podstawowym dla ludzi wierzących nie są filozoficzne rozważania, tylko modlitwa.

"...pełny rozwój osobowości ludzkiej polega na jej zatraceniu się w osobowości Boga".

       - R. Garrigou - Lagrange                     

TRZY SPOSOBY MÓWIENIA

O Bogu można mówić na trzy różne sposoby: metaforycznie, teoretycznie lub w sposób negatywny.

   Gdy mówimy, że Bóg jest naszym ojcem,

   to wychodząc od tego, co dobrze znamy,

   przenosimy cechy rodzica na Stwórcę.

   Tylko w dzieciństwie wyobrażamy Go sobie jako człowieka,

   później zostają niektóre atrybuty ojca

   takie jak na przykład w przypowieści

   o Synu Marnotrawnym,

   bezwarunkowa akceptacja swojego dziecka.

Rembrandt

Ciało natomiast zostaje zastąpione przez abstrakcyjne teorie filozoficzne.

Kiedyś podstawą była tu wywodząca się od Arystotelesa, filozofia tomistyczna.

Trzeci sposób mówienia oparty jest na założeniu, że ludzki język fałszuje prawdę o Bogu i dlatego trzeba zaprzeczać wszystkiemu, co można o Nim powiedzieć.

Pseudo-Dionizy Areopagita - VI w - w swojej "Teologii mistycznej" pisze: "Bóg nie jest ani duszą, ani intelektem, ani wyobrażeniem, ani mniemaniem, ani rozumem, ani pojmowaniem, ani słowem.... ani synostwem, ani ojcostwem, ani niczym innym, co jest nam znane.."

Opuściłem tu kilkanaście podobnych zaprzeczeń, które podkreślają, że prawda o Bogu jest niewysłowiona.

Po co więc mówić, skoro trzeba zaprzeczać wszystkiemu, co można powiedzieć?

Uzasadnienie podaje Damazjos - VI w - pisząc, że "w każdym z nas jest jakiś element niewysłowienia". A więc skoro wiemy, że pewnych doświadczeń nie da się ująć w słowa, więc rozumiemy, co znaczy, że Bóg jest Tajemnicą.

CD wyżej.

WIĘCEJ: Bartosz Brożek, Marzenie Leibniza. Rzecz o języku religii. 2016

                      26 GRUDNIA       /           LISTOPAD          /          KONTAKT

PIĘĆ LAT TEMU ZMARŁ STANISŁAW BARAŃCZAK

Jeżeli porcelana, to wyłącznie taka,
której nie żal pod butem tragarza lub gąsienicą czołgu;
jeżeli fotel, to niezbyt wygodny, tak aby
nie było przykro podnieść się i odejść;
jeżeli odzież, to tyle, ile można unieść w walizce,
jeżeli książki, to te, które można unieść w pamięci,
jeżeli plany, to takie, by można o nich zapomnieć,
kiedy nadejdzie czas następnej przeprowadzki
na inną ulicę, kontynent, etap dziejowy
lub świat:

kto ci powiedział, że wolno ci się przyzwyczajać? kto ci powiedział, że cokolwiek jest na zawsze? czy nikt ci nie powiedział, że nie będziesz nigdy w świecie czuł się jak u siebie w domu?

24 grudnia

R

WIĘCEJ: wszystkie życzenia świąteczne od roku 2009    

OLGA TOKARCZUK - NOBEL 2019

Widocznie brakowało mi jakiegoś genu, który sprawia, że gdy tylko przystanie się na dłużej w jakimś miejscu, zaraz zapuszcza się korzenie. Wiele razy próbowałam, ale moje korzenie zawsze były płytkie i wywracał mnie byle jaki podmuch wiatru...

Moja energia bierze się z ruchu - z trzęsienia autobusów, z warkotu samolotów, z kołysania promów i pociągów.

Jestem poręczna, nieduża i dobrze spakowana. Mam mały żołądek, niewymagający, mocne płuca, zwarty brzuch i silne mięśnie ramion. Nie biorę żadnych leków, nie noszę okularów, nie używam hormonów. Strzygę włosy maszynką, raz na trzy miesiące, prawie nie stosuję kosmetyków. Mam zdrowe zęby, może niezbyt równe, ale całe, tylko jedną starą plombę, bodaj w dolnej lewej szóstce. Wątrobę mam w normie. Trzustkę - w normie. Nerkę prawą i lewą w wyśmienitym stanie. Moja aorta brzuszna jest w normie. Pęcherz moczowy - prawidłowy. Hemoglobina - 12,7. Leukocyty - 4,5. Hematokryt - 41,6. Płytki krwi - 228... i tak dalej. Moje IQ - jeśli się w to wierzy - 121; wystarczy.

Olga Tokarczuk, Bieguni 2007

4 - STAŁO STADŁO W STAJNI...

Zob. niżej 1-JAK W RODZINIE 2-GENDERLEKTY 3-PIRAMIDY

Gdybym porównał moją wiedzę na temat różnych języków i kultur a potem narysował wykres, to najwyższy słupek, powiedzmy 10 centymetrów, przypadłby angloamerykańskiej.

Następnie 7 cm zajęłaby Skandynawia gdzie mieszkałem przez 32 lata. Po 5 cm dałbym francuskiej, włoskiej, niemieckiej i rosyjskiej.

A ile zajęłaby kultura, o której czytałem w książkach historycznych, odwiedzałem jej zabytki, pracowałem z nauczycielami tego języka i prawie codziennie czytam o niej w wiadomościach?

Chodzi o świat arabski.

Słupek mojej wiedzy na ten temat, proporcjonalny do poprzednich o ile w ogóle byłby widoczny, to wznosiłby się na wysokość (raczej nizinę) ułamka milimetra.

Czytam esej o języku arabskim i nie mogę uwierzyć, że nic nie wiem o niezwykłym sposobie w jaki powstają w nim nowe słowa. Niejednokrotnie pisałem tu o ciekawych przypadkach etymologii naszego języka np. że razem z moimi licealistami znaleźliśmy ponad 70 wyrazów pochodzących od słowa "stać". Do rdzenia STA/STO dodawaliśmy różne przy- lub przedrostki i tak powstawały nowe wyrazy - jeden z nich jest także w tym zdaniu.

ALFABET ARABSKI

Natomiast w języku arabskim rdzeń stanowią dwie lub trzy spółgłoski (wszystkich jest 28),

do których, lub między nie, dodaje się samogłoski (jest ich tylko trzy: a-i-u, długie lub krótkie)

i otrzymujemy nowe słowo.

Na przykład -M-M to rdzeń, który znaczy "iść", "prowadzić".

Jeśli poprzedzimy go samogłoską U będzie UMM czyli "matka", a gdy zakończymy głoską A, to UMMA oznacza "naród" (macierz), "lud", lub "światową wspólnotę muzułmanów".

IMAM - nie trzeba tłumaczyć.

G-R-B = zejść. ALGARB (AL - rodzajnik określony) - zachód słońca. Dlatego zachodnią część muzułmańskiego świata nazywamy MAGHREB. Angielski Trafalgar Square - zachodni skwer.

H-B-B = mądrość. HABIB - ukochany.

U-M-D = chwalić dziekować. MUHAMMAD (Mahomet) - chwalony.

J-H-D = walczyć, trudzić się. JIHAD - walka a MUJAHIDUN - wojownik.

J-Z-R = odciąć. ALJAZIRA -wyspa, Algeria, stacja TV.

K-B-R = wielki, wspaniały. ALLAHU AKBAR - Bóg jest największy.

K-L-F = zmienić. KALIFA - następca Mahometa.

S-L-M = być bezpiecznym, poddać się. SALAM - pokój, ISLAM - poddanie się Bogu, MUSLIM.

Ze słownika arabskiego wybrałem tu kilka wyrazów, które powstały z paru spółgłosek i mogą się nam jakoś kojarzyć. W naszym języku mamy ich więcej. Na przykład z rodzajnikiem AL: ALchemia, ALkohol, ALgorytm, ALgebra, ALkaliczny, ALlah, Algeria,  a w formie zmienionej ELiksir, Arsenał, Azymut, Hazard, Adobe (cegła suszona, lub IT), a także cukier, kawa, kuskus, jaśmin, materac, szyfr, zenit, zero, itp.

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019   

3 - PIRAMIDY

Język japoński to dwa równoległe dialekty, jeden dla kobiet a drugi dla mężczyzn, ale istnieje kraj, w którym takich dialektów jest aż pięć. Dwa z nich różnią się od siebie tak bardzo, jakby były obcymi językami.

Najpierw dzieci uczą się mowy NGOKO. Można w niej wyrazić każdą myśl a słowa stylistycznie są neutralne. Jednak nie wolno tak mówić poza domem. W miejscu publicznym trzeba używać języka KRAMA. Tysiąc wyrazów tego pierwszego ma swoje specjalne synonimy w drugim. Wyrażają one posuniętą do granic uległości, uprzejmość. To tak, jakbyśmy do każdej osoby mówili: "jaśnie wielmożny pan raczy zauważyć, co ja niegodny sługa pozwolę sobie napomknąć".

Między NGOKO a KRAMA sytuuje się dialekt pośredni MADYA. Oprócz tego drugi i trzeci z tych poziomów mają jeszcze dwie odmiany, WYSOKĄ i UNIŻONĄ. Pierwsza zawiera blisko trzysta słów wywyższających zwanych honoryfikatorami, a druga trzydzieści modestywnych, które podkreślają uniżenie mówiącego.

Piramidę Gunung Padang budowano przez kilka tysięcy lat.

W XIV i XV wieku na wyspie Jawa istniało potężne królestwo Majapahit z wysoko rozwiniętą kulturą, która oddziaływała na archipelag indonezyjski i Półwysep Malajski. Po roku 1500 wojny i masakry doprowadziły do klęski głodu i migracji. Gdy tereny te podporządkowała sobie Holenderska Kompania, w rządzeniu posługiwała się ludźmi z dawnych wyższych sfer. A ci upokorzeni przez obcokrajowców, odbijali sobie to stosując wyszukane formy poniżania gorzej sytuowanych rodaków. 

Obecnie zamiast reformować dawną mowę, większość przyjmuje język malajski, w którym nie ma KRAMY. Jedynie 12 procent matek z klasy średniej rozmawia z dziećmi po jawajsku.

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019    

2 - GENDERLEKTY

Język jak powietrze i woda powinien być dostępny każdemu według jego potrzeb. I ze mną tak było. Nigdy nie brakowało mi kogoś do rozmowy czy książek do czytania. Jednak dopiero w Szwecji dowiedziałem się ile zabrała nam dyktatura ciemniaków. Na przykład najlepsze czasopismo: "Kultura" paryska, najmądrzejszych pisarzy: Miłosz, Gombrowicz, Herling-Grudziński, Bobkowski i piszących prawdę historyków jak Pobóg-Malinowski.

Takie ograniczenia zawsze kiedyś się kończą, dlatego bardziej bezwzględni dyktatorzy sięgają głębiej i gwałcą sam język.

Najbardziej drastyczne przykłady można znaleźć w Azji.

W Japonii kobiety i mężczyźni mówią dwoma różnymi genderlektami. Język kobiet powinien być uprzejmy i łagodny dlatego wybierają one wyrazy archaiczne i formy dłuższe. Pani domu zamiast "siądźmy do kolacji" powie: "zasiądźmy do wieczerzy". Mówiąc o sobie użyje zaimka "ja" = ATASHI podczas gdy wyraz BOKU zarezerwowany jest dla mężczyzny. Może on też w zdaniu "to jest pająk" opuścić "jest", czego nie wolno robić kobiecie. Będzie szczebiotać używając przeznaczonych tylko dla niej słówek wyrażających zachwyt i niepewność. Obie płcie różni także wymowa. Wszystko to ma stwarzać z jednej strony wrażenie ogłady i wdzięku, z drugiej, brawury i siły.

Różnice te sięgają okresu Heian (794-1185 - poniżej makieta stolicy Heian-kyo, dziś Kioto). 

Wtedy to zakazano kobietom używać słów chińskich, które podobnie jak u nas łacina, miały świadczyć o wykształceniu i wiedzy. Zgodnie z normą konfucjańską, paniom wolno było mamrotać cicho pod nosem nie kończąc zdań, ponieważ "kobieta odzywająca się bez pozwolenia, może zniszczyć porządek rodziny i społeczeństwa". Prowadziło to do powstania specyficznych genderlektów, "mowy dam dworu" a w czasach nam bliższych, "mowy uczennic".

Obecnie normy te nieco się rozluźniły, ale w księgarniach internetowych można znaleźć ponad siedemdziesiąt podręczników dobrych manier a w nich takie rady: kobieta może przydać sobie powabu posługując się językiem swojej płci, wtedy będzie postrzegana jako elegancka, mądra, piękna, szczęśliwa i kochana.

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019     

1 - JAK W RODZINIE

Niedawno pisałem jak Szwedzi zaczęli mówić do siebie per "ty" (sierpień 2019).

Tymczasem w niektórych językach azjatyckich zaimki osobowe "ja" i "ty" mają kilka różnych form.

Wietnamczycy zwracają się do siebie tak, jakby wszyscy byli jedną wielką rodziną, a wybór zaimka zależy od płci, statusu drugiej osoby, a przede wszystkim od różnicy wieku. Jeśli jest ona zbyt duża, to mówią: ciociu - CHAU, lub wujku - BAC, siostrzenico, bratanku, czy wnuczko. Równolatki są dla siebie "bratem" i "siostrą", ewentualnie z dodatkiem "starszy"/"starsza". Nawet najbardziej neutralna forma TOI używana jest tylko przez przyjaciół, inaczej mogłaby być odebrana jako wywyższanie się.

Ponieważ to samo słowo znaczy zarówno "ja" jak i "ty", więc jego konkretne znaczenie zależy od kontekstu.

Tak więc zanim się coś powie, najpierw trzeba dokładnie ustalić z kim ma się do czynienia.

Doświadczyłem tego na pielgrzymce z Warszawy do Częstochowy, gdzie wszyscy mówią do siebie "siostro" lub "bracie". Nie wiedziałem o tym i gdy pierwszy poznany pielgrzym powiedział:

- to ja odwiedzę brata w Szwecji - zapytałem go, w którym mieście mieszka jego brat?

WIĘCEJ: Gaston Dorren, Babel - w dwadzieścia języków dookoła świata  2019

WIĘCEJ: Pielgrzymka Warszawska     

                  18 LISTOPADA          /           PAŹDZIERNIK          /          KONTAKT

Z BALKONU

ZAWSZE NAS BILI - 2 - początek zob. niżej

W latach 20. XIX wieku kurator oświaty okręgu wileńskiego Adam Jerzy Czartoryski wprowadził zakaz stosowania kar cielesnych. Nie był on jednak przestrzegany a w elementarzach zaboru rosyjskiego drukowano nawet "Kolędę dla dziatek" przypominającą uczniom, że

"rószczka popędza rozumu do głowy,

uczy paciorka, a broni złej mowy".

Kantor Umarła klasa                             

W okresie międzywojennym obowiązywały przepisy byłych państw zaborczych. Gdy polski minister w r. 1921 wydał zakaz kar cielesnych na terenie zaboru pruskiego, Sąd Najwyższy z przyczyn formalnych odmówił temu rozporządzeniu mocy prawa. Zdarzały się jednak sporadyczne przypadki stawiania przed sądem zbyt brutalnych nauczycieli. W r. 1938 SN uznał za winnego nauczyciela, który szarpał uczennicę i kilka razy uderzył ja rózgą ponieważ "naruszył nietykalność cielesną osoby, bez względu na pobudki jakimi się kierował". W tym samym roku wszedł w życie "Regulamin szkolny nauczania...", w którym kary cielesne uznano za niedopuszczalne. Pojawiły się propozycje, by zakaz ten był trzymany w tajemnicy przed uczniami, ponieważ "poczują się bezkarni i przestaną się uczyć".

Po II wojnie światowej tylko rodzice mieli prawo fizycznie karać dzieci. Ale w mojej szkole za pomyłkę przy tabliczce mnożenia bito nas linijką po dłoni a za niewłaściwe zachowanie kładziono na ławce i odliczano 10 bardzo bolesnych razów drewnianym piórnikiem. Jeszcze w latach 90. aż 80% nauczycieli akceptowało kary cielesne a dwadzieścia lat później 14% uczniów doświadczyło przemocy ze strony pracowników szkoły.

W końcu, po kilku tysiącleciach znęcania się nad dziećmi, kary fizyczne są zabronione w całej Europie.

W praktyce jednak według badań z roku 2017 w Polsce:

55% rodziców zdarzyło się "dać klapsa",

16% sprawić dziecku lanie,

10% bić pasem,

3% spoliczkować.

Tylko 39% rodziców odpowiedziało, że dziecko nigdy nie zasługuje, aby "dostać w skórę".

WIĘCEJ: Anna Golus, Dzieciństwo w cieniu rózgi. Historia i oblicza przemocy wobec dzieci.

ZAWSZE NAS BILI - 1

W starożytnym Egipcie mówiono: "chłopiec ma uszy na grzbiecie, słyszy więc doskonale, gdy się go bije". W Chinach oprócz bicia, zmuszano uczniów do klęczenia na kamieniach, pod którymi paliło się kadzidło na cześć Konfucjusza. W Starym Testamencie czytamy, że "rózga i karcenie udziela mądrości" Prz. 29,15. W antycznym Rzymie gdy nauczyciel zaczynał pracę, dostawał rózgę. Średniowieczne szkoły były "katownią młodzieży".

W epoce renesansu zakazano bicia po twarzy i głowie oraz spowodowania "szkody na ciele i zdrowiu".

W szkołach jezuickich w XVI wieku karę w imieniu nauczyciela wykonywał opłacany "korektor".

Częste zakazy świadczą o tym, że w praktyce nie brakowało pedagogów, których reformator szkolnictwa Szymon Konarski nazwał "dzierżykijami, katami i rzeźnikami".

Jędrzej Kitowicz dokładnie opisuje wszelkie przewinienia oraz "instrumenta kary". Popularna była "dyscyplina, pospolicie rzemienna, u surowszych zaś nauczycielów z sznurków nicianych tęgo spleciona, siedym lub dziewięć odnóg mająca, którą to rózgą bito w tył obnażony, uderzając najmniej trzy razy, a najwięcej piętnaście, według przewinienia".

"na sporszych chłopczaków używano kańczuga. Był to rzemień twardy, innym tęgo opleciony, na trzonku drewnianym osadzony, jak cepy chłopskie składany".

Jędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III

W Oświeceniu pojawiła się krytyka szkolnictwa opartego na chłoście.

W "Ustawach Komisyi Edukacyi Narodowej dla stanu akademickiego i na szkoły" z 1783 roku zapisano, że nauczyciel "kary nie na przykrościach na ciele zakładać będzie", ale w rozdziale "Sąd. Kary. Nagrody. wymieniono wiele przewin takich jak potwarz, rzucanie kamieniami, kradzież, rozpusta,  pijaństwo, zelżenie nauczyciela, lub jawne nieposłuszeństwo, za które karano "plagami" czyli biciem. Wspomniano natomiast, że "nauczyciel z iak naywiększą roztropnością i łagodnością postępować powinien z ubogiemi uczniami, szanuiąc w nich bliźniego, szanuiąc ich stan".

WIĘCEJ: Anna Golus, Dzieciństwo w cieniu rózgi. Historia i oblicza przemocy wobec dzieci.

CD wyżej.

BARANEK BOŻY

                                                          Łk 3,4

"Prawdziwy Bóg jest zwierzęciem. Jest w zwierzętach tak blisko, że aż go nie dostrzegamy. Codziennie się za nas poświęca, wielokrotnie umiera, karmi nas swoim ciałem, odziewa nas w swoją skórę, pozwala na sobie testować lekarstwa, żebyśmy mogli żyć dłużej i lepiej. Tak okazuje nam przywiązanie, obdarza nas przyjaźnią i miłością...

- Dowód znajduje się w Gandawie.

- Każdy go może zobaczyć - powiedziała Aleksandra. - W środku miasta stoi katedra a tam, w ołtarzu jest wielki piękny obraz... "Adoracja Baranka".

Olga Tokarczuk, Bieguni 2007    

Jan van Eyck, Adoracja Baranka 1425-1429    

        19 PAŹDZIERNIKA            /            WRZESIEŃ                /       KONTAKT 

U SĄSIADÓW

NASZ DĄB

drzewa

SĄSIADKA NA OBIEDZIE

Stałym gościem mojej siostry jest Fela, jamnik sąsiadów. Już pierwszego dnia była z nami całe popołudnie. Potem pomagała przy sadzeniu drzewek. Zawsze przynosi mi kamyk, bo wie, że mogę się tak bawić z nią bez końca. Dla niej, być może, to ciągle jeszcze jest praca. Albo jedno i drugie.

Teraz przybiega tylko czasem zaproszona na obiad.

Wczoraj jadła sos z resztkami mięsa, a ja stałem obok z aparatem. Nagle przerwała ucztę i zaczęła szukać kamyka. Gdy go przyniosła, rzuciłem na drogę, a ona szybko znalazła i położyła przede mną. Po trzech razach jednak znów wróciła do miseczki z jedzeniem. Gdy skończyła, siostra stanowczym głosem rozkazała:

- Fela, wracaj do domu!

I jamniczka natychmiast posłusznie podreptała na swoje podwórko.

CZŁOWIEK, KTÓRY WYMYŚLIŁ INTERNET - 3 - początek zob. niżej.

W roku 1966 Anglik Donald Davies wygłosił odczyt o ogólnobrytyjskiej sieci komputerowej. Po wykładzie od obecnego na sali przedstawiciela ministerstwa obrony usłyszał, że już kilka lat wcześniej na ten sam pomysł wpadł pewien Amerykanin. W Wielkiej Brytanii telekomunikacja nie była firmą prywatną i dlatego bez problemu zaakceptowano ten projekt, który został zrealizowany jako Mark II.

Tymczasem prezydent USA Eisenhower w reakcji na wystrzelenie Sputnika, powołał Agencję Zaawansowanych Projektów Badawczych ARPA. Dyskutowano w niej o sieci komputerowej a młody, ekscentryczny naukowiec Larry Roberts za pomocą linii telegraficznej połączył dwa komputery na krańcach kraju, w Massachusetts i Santa Monica. Dlatego to później jemu zlecono budowę sieci ogólnokrajowej. Aby uniknąć przeciążenia poszczególnych komputerów, planowano je połączyć ze sobą nie pojedynczo każdy z każdym, tylko z całą siecią naraz. Nazwano ją ARPANET. I znów, gdy Roberts zapoznał się z pracami Paula Barana, "zrozumiał jak mają wędrować pakiety" i zaprosił go do współpracy.

Był rok 1969. Cztery uczelnie na zachodzie kraju zostały wyposażone w tanie, proste komputery. W Stanford i w UCLA przez miesiąc integrowano je z uczelnianymi systemami. 29 października o godzinie 22.30 podjęto próbę połączenia. Student w Uniwersytecie Kalifornijskim nacisnął literę "L". Przez telefon sprawdzono, że do Stanfordu dotarło 1-1-4, czyli kod tej litery. Następnie powtórzono to samo z literą "O". Przy trzeciej próbie komputer w Stanford się zawiesił. Przez godzinę go resetowano i w końcu udało się przesłać cały wyraz LOGIN, czyli zalogować się. Siedząc w Los Angeles, można było pracować na komputerze w Stanford. W następnym miesiącu pojawił się nowy węzeł w Santa Barbara, potem w Utah i w uczelniach ze Wschodniego Wybrzeża.

A po iluś tam latach dołączyliśmy ty i ja.

CZŁOWIEK, KTÓRY WYMYŚLIŁ INTERNET - 2

Gdy Paul Baran przedstawił swój projekt internetu, nie było jeszcze żadnych sieci komputerowych.

Komputery były tak drogie, że nawet bogate instytucje nie kupowały ich na własność. Nie było systemów operacyjnych więc gdy General Electric kupiła UNIVAC to tylko po to, by na nim prowadzić rachunki płac. Biedniejsi musieli zaabonować używanie komputera w wyznaczonych godzinach i przyjść z własnym oprogramowaniem w postaci kart perforowanych (później, z taśmą magnetyczną). Przesyłanie wiadomości przy pomocy tak drogich urządzeń, wydawało się absurdalnym marnotrawstwem. To samo przecież robiono już przez telefony, radio i dalekopisy.

   komputer UNIVAC

Stworzeniem bezpiecznego przekazu informacji byli jednak bardzo zainteresowani wojskowi. Także RAND Corporation, w której pracował autor, nie miała nic przeciwko pracom nad tym projektem. Najtrudniej było przekonać firmę telekomunikacyjną. Od kadry kierowniczej usłyszał, że "to nie ma prawa działać". Zafundowano mu nawet kilkutygodniowe seminarium o łączności, na którym wykładało dziewięćdziesięciu czterech specjalistów, jak ich opisał Baran, "ludzi analogowych". W końcu sam prezes podał argument ostateczny: "Niech mnie kule biją, jeśli pozwolę na stworzenie sieci konkurującej z naszą".

W 1965 roku zapadła decyzja, by rozproszonej sieci łączności nie budować.

A jednak jest i prawie wszyscy z niej dziś korzystamy. CD wyżej.

CZŁOWIEK, KTÓRY WYMYŚLIŁ INTERNET - 1

Dokładnie 20 lat temu napisałem tekst pełen zachwytu nad możliwościami jakie w nauczaniu szkolnym daje internet:  HIPERTEKST W SZKOLE "Polszczyzna Nowa" 1999 nr 4.

Przeczytałem kilka książek związanych z jego powstaniem. W żadnej z nich nie znalazłem tak gruntownej historii jak w "Człowieku, który wynalazł internet". Wojciech Orliński udowadnia w niej, że tytuł ten należy się Paulowi Baranowi, który urodził się w Białymstoku.

W roku 1928 jego rodzice wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, tam został inżynierem i pracował przy wielu projektach doskonalących amerykański system rakietowy. Gdy do napędu zamiast paliwa płynnego, zastosowano stałe, którego nie trzeba tankować, czas potrzebny do odpalenia rakiety skrócił się z kilku godzin, do zaledwie piętnastu minut. Możliwe stało się wystrzelenie bomby atomowej nawet przez pomyłkę i nie było żadnego sposobu, by odwołać atak. Wystarczyło też w jednym miejscu zniszczyć połączenia telefoniczne czy radiowe, by uniemożliwić komunikację między centrami dowodzenia w kraju.

Wtedy to Paul Baran zamiast doskonalić broń mającą służyć na wojnie, zaczął szukać sposobu jak temu kataklizmowi zapobiec. Wyszedł od pomysłu znanego mi z językoznawstwa, czyli redundancji. Polega ona na dodatkowym przesyłaniu informacji po to, by jeśli umknie naszej uwadze pierwszy sygnał, to dotrze ten drugi nadmiarowy. Najczęstszymi przykładami są tu gramatyczne powtórzenia końcówek rodzaju i liczby. Używamy też wielu utartych zwrotów takich jak: "straszne nieszczęście", "cofnąć się do tyłu", "miesiąc październik", które logicznie są "masłem maślanym".

Na zdjęciu z jego wykładu widzimy schematy trzech rodzajów przesyłania informacji:

1- scentralizowany (radio)

2- zdecentralizowany (telefonia komórkowa)

3- rozproszony (internet)

Wystarczy, by z każdego węzła sieci wychodziło pięć połączeń i jest ona praktycznie niezniszczalna. Aby jednak informacja na pewno dotarła do celu, należy ją podzielić na pakiety (komutacja) po 28 znaków (jedno zdanie), które same będą krążyć w sieci szukając sobie dostępnej drogi do odbiorcy. Bloki te powinny mieć numery kolejności w jakiej na miejscu złożą się w "jedną całość" (redundancja!) a także liczbę węzłów, które musiały pokonać, miało to wykluczyć błędne "krążenie w kółko" (redundancja!) po tych samych punktach.

Paul Baran opracował wszystkie techniczne szczegóły swojego projektu, została mu tylko realizacja.

CD wyżej.

JESIENNY GOŚĆ

"...życie, jakim jesteśmy,

jest przez nas określone w pewien sposób raz na zawsze

przez każdy moment naszego istnienia.

Ten moment przeminął - powiadamy.

Cóż z tego? On przeminął, ale to, żeśmy przeżyli go w pewien sposób,

nie przeminie już nigdy."

Stanisław Brzozowski, "John Henry Newman" 1915        

PONAD PODZIAŁAMI

W Szwecji przez 4 lata pracowałem w szpitalu na oddziale dializy. Polski szpital znam tylko jako pacjent. Różnice są tak duże, że jakiekolwiek porównania nie mają sensu. Nie wszystkie byłyby na korzyść Szwedów.

Wczoraj wysłuchałem rozmowy z Dorotą Gałczyńską-Zych, dyrektorką największego szpitala w Warszawie. Sytuacja w lecznictwie jest zła i będzie coraz gorzej.

Wymieniła kilka przyczyn obiektywnych:

- starzejący się personel - średnia wieku 55 lat,

- zaledwie 2,8 lekarza na 1000 mieszkańców, najmniej w UE,

- wydatki na zdrowie 4,8 % PKB, gdy WHO zaleca 6%.

Europejski Indeks Zdrowia EHCI. Polska na 31 miejscu wśród 57 krajów.

Gorzej niż w Albanii.

Następnie wytknęła nasze niedbalstwo, albo cwaniactwo:

- 80 % pacjentów nie powinno lądować na Oddziałach Ratunkowych - SOR,

- 40% zapisanych na wizytę u lekarza, nie przychodzi,

- NFZ nie płaci za jakość opieki, tylko za ilość przyjmowanych pacjentów,

- w ciągu roku wydano 300 aktów prawnych i lekarz przez połowę czasu musi zajmować się papierologią.

Pani doktor podała kilka sposobów naprawy.

Najpierw te, które z przyczyn politycznych są nierealne:

- wprowadzić symboliczną opłatę za wizytę u lekarza, bo tego co za darmo, nie cenimy. (w Szwecji za każdy ustalony czas w przychodni, płaciłem ponad 100 Koron).

- zlikwidować monopol NFZ ponieważ powinna być jakaś możliwość wyboru.

Na koniec, co zmieniłaby jako minister zdrowia?

1- zlikwidowałaby 30% niewykorzystanych łóżek w szpitalach.

2- wzmocniła opiekę przedszpitalną, bo chory nie wie dokąd ma się udać.

3- wzmocniłaby opiekę poszpitalną, ponieważ samotni starsi ludzie nie radzą sobie nawet z zażywaniem lekarstw.

Naprawa tragicznej sytuacji w służbie zdrowia jest prosta i oczywista a jednak od wielu lat niemożliwa. Dlaczego? Bo wymagałaby ponadpartyjnej zgody.

Gdyby tylko jedna z partii samodzielnie zaproponowała nawet tę symboliczną odpłatność, przeciwnicy zakrzyczeliby ją, wołając o niesprawiedliwości. A likwidacja łóżek, to w praktyce zamknięcie niektórych szpitali, czyli dłuższy o 10 km dojazd i wyobraźmy sobie, że chory, nawet z innej przyczyny, umarłby w drodze.

Jak bardzo jeszcze musi być źle, ilu ludzi jeszcze musi umrzeć, by ci, którzy mogą temu zaradzić, usiedli razem i zgodzili się na którąkolwiek z tych zmian?

Samo dosypywanie pieniędzy, które obiecują nam przed wyborami, nic tu nie da.

2 WRZEŚNIA

SŁOŃCE + BAKTERIE = OKO

Energię słoneczną jako pierwsze wykorzystały cyjanobakterie. Posiadały chlorofil więc możliwa była fotosynteza. Taki był początek świata roślin i...oka!?.

Produktem tej fotosyntezy była opsyna, cząsteczka niezbędna do powstania wrażliwego na światło barwnika, który po związaniu się z siatkówką utworzył światłoczułą plamkę. Mogła ona rozpoznawać światło lub jego brak.

   Potem okazało się,

   że gdy plamka ta ma kształt kubka,

   to może także ustalić kierunek

   padania promieni słonecznych.

   Do dziś ten kształt oka zachowały

   skałoczepy - mięczaki,

   które zębami przywierają do kamieni.

   Z czasem to pra-oko

   zaczęło się zamykać

   a fale elektromagnetyczne

   wpadały przez powstały

   w ten sposób otwór.

   Tak się dzieje u morskich głowonogów,

   łodzików.

Przełomowym momentem w ewolucji widzenia świata było wykorzystanie soczewki. Pozwala ona na koncentrację wielkiego obrazu w mały oraz przez zmianę kształtu albo odległości od siatkówki, wyostrza jego zarysy (akomodacja). Różne organizmy użyły odmiennych związków do budowy soczewki.

Następnie pozostało już tylko ulepszanie zasadniczej konstrukcji przez rogówkę, mięśnie, powieki czy rzęsy.

   Odmienną od kręgowców

   budowę oka

   znajdujemy u owadów,

   u których światłoczuła

   plamka się uwypukliła

   i przez duplikację genów

   powstały skupiska

   mikroskopijnych oczek.

   Ważka ma ich aż 30 tysięcy.

Fotoreceptory w siatkówce oka są wyspecjalizowane; czopki (6 milionów) umożliwiają rozpoznanie kształtów, barw i zapewniają ostrość a pręciki (ponad 100 milionów) odpowiadają za kontury przedmiotów oraz widzenie o zmierzchu.

Potrafimy odróżnić 160 kolorów i 600 tysięcy odcieni!

Oko jest tylko receptorem fal elektromagnetycznych, które na siatkówce tworzą pomniejszone obrazy do góry nogami. Ich energia świetlna jest przekształcana w impulsy nerwowe, te są przesyłane do mózgu i dopiero tam ostatecznie widzimy.

25 MAJA          /            KWIECIEŃ       /     BLOG 2009-2016         /          KONTAKT

CÓRKA TRANSTRöMERA

Kiedyś, dawno temu przetłumaczyłem 20 wierszy Tomasa Tranströmera,

Wczoraj byłem na filmie o nim.

Ponieważ doznał urazu mózgu, przez ostatnie lata życia nie mógł mówić. Na pytania odpowiadała jego żona a on tylko zaprzeczał lub potwierdzał czy to właśnie chciałby powiedzieć.

Pytano go o wieloletnią pracę psychologa w zakładzie karnym.

- Czy kontakty z psychopatami wpłynęły na jego widzenie świata? Nie potwierdził.

- Mając tak wyczerpującą pracę i rodzinę, kiedy znajdował czas i miejsce by pisać? W każdej wolnej chwili notował pomysły wierszy na kartkach papieru a później łączył je w jedną całość.

Zamierzał być muzykiem i gra na fortepianie zawsze była dla niego ważna.

Muzyka jest tematem wierszy "C-dur", "Allegro" czy poematu "Gondola żałobna".

Gdy stracił władzę w prawej dłoni, znajomi kompozytorzy pisali dla niego utwory tylko na lewą rękę.

Dawniej z żoną wiele podróżowali do miejsc, których nikt nie odwiedza.

Na filmie pokazano jak wspierany przez nią z trudem chodzi po lesie.

W pomieszczeniu gdzie miał być wyświetlony ten film, młoda kobieta siedząca obok ostrzegła mnie, że będzie tłumaczyć tekst na język angielski więc może przeszkadzać. Gdy dowiedziała się, że mieszkałem w Szwecji i przekładałem Tranströmera, zaczęła mnie namawiać bym porozmawiał z jej sąsiadką, bo będzie to córka poety. Nie chciałem jej przeszkadzać, ale widziałem jak co chwilę ociera łzy.

Potem poszliśmy do dużej sali na koncert i znów zobaczyłem córkę Tranströmera. Siedziała samotnie obok pod ścianą. Podszedłem, opowiedziałem o sobie i, nie wiem dlaczego, dotykając jej twarzy, otarłem łzę.

poeta z żoną i z córkami

KWIECIEŃ I CISZA

Wiosna leży odłogiem

Aksamitnie mroczny rów

pełznie przy moim boku

nie odbijając żadnego obrazu.

Jedynie żółte kwiaty

świecą.

Jestem niesiony w swoim cieniu

jak skrzypce

w czarnym futerale

A to jedyne co chcę powiedzieć

lśni poza zasięgiem

jak srebro

w lombardzie.

                Tomas Tranströmer

"Pięknoduchy sądzą, że poezja rodzi się wtedy, gdy w codziennych zjawiskach poeta dostrzeże coś więcej, wizję.

To podejście sentymentalne, platoniczne.

Poezja rodzi się wtedy, gdy poeta z siłą wizjonerskiego talentu ujrzy

w zjawiskach rzeczywistość".

Sandor Marai, Dziennik IV s. 359

REBUSY  

__________________________________

 PRZEPISANE

__________________________________